Rola banku centralnego w kryzysie

Poniżej film o roli banku centralnego w kryzysie finansowym na przykładzie Japonii (i kryzysy lat 90). Dla mnie jest to wstrząsająca historia. Na końcu filmu jest też informacja o kryzysie sprzed kilku lat w Irlandii, Grecji i Hiszpanii.
Za jakiś czas napiszę jak to wygląda w Polsce.

Reklamy

Żydzi i kredyt w XIX w

Poniżej materiał o książce Klemensa Junosza – Pająki i Czarnebłoto. Książka została napisana pod koniec XIX wieku i przedstawia społeczność żydowskich lichwiarzy i handlarzy. Według Gabriela Maciejewskiego (wydawcy książki) jest to obraz kredytowej organizacji sieciowej, która działała na terenie I Rzeczpospolitej. Organizacji, która miała bardzo silną pozycję w tej branży. Maciejewski stawia bardzo ciekawą tezę dotyczącą skutków takiego stanu rzeczy. Szczegóły w filmie 🙂
Ja po przeczytaniu fragmentów książkę kupuję.

Poniżej jeszcze trzy duże fragmenty książki ze strony wydawcy. Fragmenty przypominają mi żydowski wątek z „Ziemi obiecanej” Władysława Reymonta (który został wycięty przez Wajdę z filmu i serialu).

—–
Na drugi dzień dziadzio Gancpomader, aczkolwiek trochę słaby i niedomagający, udał się przed Bank.
Kto tego miejsca nie widział, ten nic nie widział; kto tych wydeptanych chodników nie zna, ten nic nie zna.
Można śmiało powiedzieć, że nie ma na świecie instytucyi, tak pięknie, a zarazem niekosztownie urządzonej, jak to wielce szanowne zgromadzenie.
Lokal pod gołem niebem nic nie kosztuje, bywa on wprawdzie trochę niedogodny podczas deszczu, ale w takim wypadku nic łatwiejszego, jak schronić się do jakiej porządnej restauracyi, gdzie zbiera się bardzo dobrane towarzystwo i przy kufelku piwa rozmawia o interesach, nowościach chwili i wypadkach nadzwyczajnych, o ciekawych sprawach, licytacyach dokonanych, lub dokonać się mających, o tem, co było, co jest, co ma być, co przyjemne, co cokolwiek przykre, o wszystkiem, co ma jakikolwiek związek z finansami.
„Posiedzenia”, o ile pogoda sprzyja, odbywają się stojący, bez przewodniczącego, bez dzwonka, bez programu, a pomimo tego wszystko idzie doskonale.
Komu potrzeba rady, znajdzie tam radę, komu informacji informacyę, komu wyjaśnienia – wyjaśnienie, tanim kosztem, a niekiedy i darmo.
Członkowie zgromadzenia przechadzają się lub też stoją grupami, po kilku, i rozmawiają z sobą czasem poważnie i spokojnie, czasem z większym animuszem, z ferworem, a niekiedy zwłaszcza, gdy idzie o likwidacyę jakiego interesu, o podział zysków, namiętności się budzą, oczy płoną, usta miotają straszne przekleństwa i robi się rejwach nadzwyczajny – awantura, gwałt.
Zapisane są w kronikach zgromadzenia i przechowane w ustnej tradycyi nadzwyczajne walki, jakie tam nieraz staczano, zażarte, straszne.
Zdarzało się, że wspólnicy lub współzawodnicy psuli sobie nawzajem bardzo piękne brody i obrywali klapy od chałatów. W handlu bywa rozmaicie.
Bądź co bądź, miejsce tych stojących posiedzeń otoczone jest pewną czcią i poszanowaniem. Jest to rodzaj forum, miejsca publicznego, na którem każdy obywatel wydać się pragnie dobrze.
Człowiek, którego szanują w ogóle – jest szanowny; człowiek, cieszący się poważaniem przed Bankiem, jest dziesięć razy szanowny.
I na odwrót, można mieć awanturę, być oplwanym, spoliczkowanym nawet, to jeszcze nie hańbi; ale dostać w twarz przed Bankiem, to najokropniejszy dyshonor, to plama, którą trudno zatrzeć – nawet banknotem.
Zemsta, zwana rozkoszą bogów, dzika, straszna zemsta, wyrosła na gruncie zawiści fachowej i konkurencyi, przejawia się nieraz w sposób brutalny. Mściwy człowiek czyha, czai się, aż złapie przedmiot swej nienawiści i shańbi go… przed Bankiem.
Dziadzio Gancpomader, jako stały członek czarnej, wędrującej giełdy, widział nieraz takie zdarzenia i godna jego dusza trzęsła się w nim z oburzenia i grozy.
– Łajdaki i łotry! – wołał dziadzio – nie macież to prywatnych mieszkań, wreszcie bawaryi i restauracyi, wreszcie innych ulic do załatwiania takich spraw? Bijcie się wszędzie, gdzie tylko chcecie, ale nie tu!
Spoliczkować porządnego kapitalistę przed Bankiem czy może być większa kompromitacya!
Pomimo perswazyi dziadka, zdarzały się takie fakta smutne, świadczące, że gniew i zawziętość podobne są do dzikiego konia, którego ujarzmić i opanować trudno.
Na tych posiedzeniach stojących odbywały się niesłychanie ważne narady, tu każdy człowiek, którego praca przedstawiała jakąś wartość, był zmierzony, zważony, oceniony jak najdokładniej; tu każdy artykuł prawa i procedury przedyskutowany bywał, skomentowany i wytłumaczony tysiąckrotnie; tu opowiadano nadzwyczaj ciekawe i zajmujące rzeczy o symulacyach, o najosobliwszych figlach bankrutów podstępnych, o sposobach wykręcania się ze spraw przykrych, grożących odpowiedzialnością kryminalną.
Tam strzelały rakiety humoru i dowcipu gryzącego jak potaż, tam opowiadano sobie anegdotki i koncepta, wywołujące wybuchy wesołego śmiechu. Porządne towarzystwo, wesoła kompania!
Dziadzio Gancpomader bywał na tych posiedzeniach co dzień, nie z potrzeby bynajmniej, lecz z przyzwyczajenia; przez długie lata tam uczęszczał, więc już nie mógł się obejść bez tej przyjemności. Chciał widzieć swój świat i wiedzieć, co się w nim dzieje.
Udział jego w naradach był niewielki; sam już interesami się nie zajmował wcale, ale trochę posłuchał, co mówią i co robią; czasem proszony bywał o radę, lub o rozstrzygnięcie sporu. Nie odmawiał nigdy takich drobnych przysług; co najwyżej żądał, żeby konferencya odbyła się przy szklance piwa lub herbaty, na koszt osoby interesowanej.
Tam przychodził też co dzień pan L. B. Hapergeld, Chaim Beispiel, Mojsie Durch i inni opiekunowie główni i przydani pana Karola. Cała rada familijna. Tam oceniano krytycznie jego postępki.
– Buntuje się – mówił z westchnieniem Chaim Beispiel
– Niech się buntuje, niech go dyabli wezmą!
– Chce koniecznie wyleźć…
– Ha, ha, ha! Ja też chcę na loteryi wygrać.
– On bardzo dowcipny jest!
– Co wam to przeszkadza, że on chce wyleźć – rzekł jakiś niski, pękaty kapitalista, o oczach rybich i kształtach spasionego karpia. – Co wam to przeszkadza? Z moich klientów, a mam ich niezłą paczkę, nie ma ani jednego, który by nie chciał wyleźć, ale dotychczas żaden jeszcze nie wylazł, prócz tych, którzy pomarli. A trzeba wam wiedzieć, że ja ten interes prowadzę więcej, niż dwadzieścia lat.
– Ja też nie miałem tego zdarzenia – dorzucił drugi.
– I ja nie.
– Kto może wyleźć? Chyba że ucieknie.
– Dokąd ucieknie? On tu ma swoją familię, ma posadę, sposób do życia, a gdzie indziej, co będzie robił?
– Zawsze to z jego strony nie pięknie – wtrącił pan L. B. Hapergeld.
– Nie pięknie? – zawołał z oburzeniem karpiowaty – powiadasz pan tak nie pięknie, to łajdactwo jest! Jeżeli oni się uwolnią, to z czego my będziemy żyli? Czy przed nami świat otwarty? Czy mamy jakie posady? Cały nasz zysk jest ten marny procent i to jeszcze chcą nam odebrać.
– To jest prawda, to wielka prawda – dodał Mojsie Durch – ale nie ma się o co bać, on nie wylezie i inni też nie wylezą. Chwalić Boga, pan Hapergeld nie od parady nosi głowę na plecach, a my też znamy jego sztukę. On jest doskonale związany, może się szarpać, ile chce, może mu się zdawać, że już mu jest dobrze, że za rok pokończy interesa. Niech mu się zdaje.
– Dlaczego nie ma mu się zdawać i dlaczego pan Hapergeld, jak będzie potrzeba, nie ma go dobrze nacisnąć?
Pan L. B. Hapergeld zrobił taki gest ręką, jakby już nacisnął swego klienta. Uśmiechnął się, pogładził bródkę i otwierał usta, aby opowiedzieć, w jaki sposób pokaże swoją sztukę, gdy wtem, z ogromnym krzykiem, wpadła gromada innych finansistów, zacietrzewionych, spoconych i rozdzieliła grupę spokojnie rozmawiających.
– Co to za gwałt?!
– Co za awantura?!
– Nie pchajcie się, łajdaki, szanujcie miejsce!
Z gromady wyskoczył rudy żydek i rzucił się ku dziadkowi.
– Gancpomader, panie Gancpomader! Mnie krzywdę robią, sądź pan!
– Czego chcecie? O co robicie gwałt?
– To moje, ja jego szwagier! Jego siostra jest moja żona. Dlaczego bracia chcą krzywdzić siostrę?
– Ja jestem też jego szwagier i jeszcze gorzej niż szwagier, ja jestem jego wspólnik!
– A ja byłem jego faktor.
– Teraz nie jesteś jego faktor.
– Nic nie znaczy, mogę nim być napowrót, jeszcze dziesięć razy.
– Co mnie do tego – odezwał się wysoki żyd, w kapocie rzetelnie zabłoconej po sam pas – ja nie jestem wasz ojciec, ani wasz sędzia i obliczyłem sobie, co mi się należy: koszta i procent – zostaje reszta i niech ją bierze, kto chce, a jeżeli wy sobie przy podziale poobrywacie brody i powybijacie zęby, ja do tego nic nie dołożę. Ja jestem człowiek rzetelny, biorę, co moje, wam oddaję, co wasze.
To mówiąc, oddał zwitek banknotów temu, który stał z brzegu i najgłośniej krzyczał.
– Niech was dyabli porwą! – rzekł i oddalił się pospiesznie – co mi do waszych awantur, bijcie się, nie mam ochoty być świadkiem i chodzić do sądu.
Cała gromada rzuciła się na tego, który wziął pieniądze; popychano go, szturchano, ktoś go nawet zębami za rękę uchwycił, ale on cierpienie znosił mężnie, a banknotów bronił, jak bohater. Twarz jego stała się czerwona jak ogień, pokrył ją pot kroplisty, oczy na wierzch wyszły, usta zapieniły się, a piękna broda ruda, potargana i pomięta, świadczyła o bohaterskim zapale.
Lwica nie broni rozpaczliwiej lwiątka, ale też i lwy nie napadają waleczniej.
Podobno Homer widział walki zażarte, ale takiej z pewnością nie widział.
Zaledwie interwencya ludzi poważnych położyła kres batalii; rozepchnięto walczących, którzy jednak nie przestali krzyczeć wielkim głosem, mogącym mury wstrząsać i nie przestali wygrażać sobie nie tylko pięściami, ale denuncyacyą, policyą, sądem, kryminałem.
Dziadzio Gancpomader mówił później, że w życiu swojem nie widział podobnej awantury i tak burzliwego posiedzenia, jak wówczas.

—–

Lufterman wziął na bok Lejbusia.

– Słuchaj, ja nie lubię słuchać tego kobiecego gadania, siądźmy sobie na boku.

– Siądźmy na boku.

– Może tobie będzie tęskno bez panny?

– Dlaczego ma mi być tęskno, ona mi nie ucieknie.

– Powiedziałeś piękne słowo, Lejbuś, ja się cieszę, że jesteś chłopak dorzeczny.

– Tyś powiedział mądre słowo, Lejbuś, i ja się cieszę, że jesteś chłopak dorzeczny. Chodź ze mną, pokażę ci ludzi bogatych, a wierz mi, że to jest tak dobrze, jak gdybym pokazał gotowiznę.

Lejbuś zrobił minę zdziwioną.

– Cóż stąd, że ludzie mają? Mnie z tego nic nie przyjdzie.

– I znów powiedziałeś mądre słowo, chociaż tylko przypadkiem, ponieważ nie zrozumiałeś mojej myśli. Tak jest, Lejbuś, tobie nigdy nie przyjdzie nic z ludzi, mających dużo pieniędzy, ale z tych, co posiadają niewiele, możesz mieć jedwabne życie! Prosty interes; kto ma majątek, nie potrzebuje kredytu, a jeśli potrzebuje, to ma banki, hypotekę, prywatnych kapitalistów, którzy dają na jeden procent miesięcznie; ten, co ma mało, a musi żyć i nie może się obejść bez kredytu, przyjdzie do mnie, albo do ciebie. Nasz fach nie jest zły fach, a te biedaki, to – na moje sumienie – doskonały towar – śliczne bydło. Jeżeli trafisz na dobry gatunek biedaka, będzie pracował na ciebie, jak koń, a przytem możesz go doić, jak krowę, strzydz, jak owcę, on wszystko wytrzyma. Skoro raz wszedłeś z nim w stosunek, on już jest twój, on należy do ciebie, twoja rzecz w tem, żebyś go nie wypuścił z ręki.

– A jak on zechce się wydobyć?

– Nie potrafi, jeżeli go dobrze zaplączesz, a ty jesteś z takiej familii, w której było dużo ludzi bardzo zdolnych. Niedaleko szukając, dziadzio twój, Gancpomader, był cały artysta; twój ojciec Hapergeld znany jest w mieście. Jakie on robił sztuczki, jakie sztuczki i jak zręcznie! Żonę, nie chwaląc się, bierzesz z takiego domu, w którym nigdy na swoją potrzebę rozumu nie brakowało; nie posyłano po mądrość za Żelazną Bramę; więc ponieważ idziesz z takiej familii i będziesz miał żonę z takiej familii, powinieneś być szczęśliwy i prędko dorobić się majątku, jeżeli tylko zechcesz.

– Ja już chce.

– Chcesz? Chcieć, to prawie pół interesu, potrafić, to druga połowa.

– Będę się starał.

– Staraj się, koniecznie się staraj! A teraz słuchaj uważnie. Tu widzisz dużo, bardzo dużo państwa. Piękne państwo, eleganckie, postrojone; ja sam niejedną z tych osób ustroiłem. Z tego państwa ja znam przynajmniej 40 procent; nie wszyscy się mnie kłaniają i ja się nie każdemu kłaniam. Nie wszyscy lubią się przyznawać do znajomości z Luftermanem, to nie pasuje do ich honoru.

– A pieniądze brać, to pasuje?

– Dlaczego nie? Otóż, ja ich znam. Ten na przykład siwy pan, z wąsami, co tam idzie, to też mój dobry znajomy, nawet przyjaciel. Raz zrzucił mnie ze schodów, ale nieszkodliwie.

– Ze schodów?

– Cóż nadzwyczajnego? Czasem się trafia. Poproś, niech dziadek Gancpomader, albo twój ojciec powie, ile razy przebywał schody nie na nogach, tylko na rękach, albo na plecach.

– I oni nie robili gwałtu? Nie pozywali?

– Młody jeszcze jesteś, Lejbuś. Czasem zlecieć ze schodów znaczy tyle, co na loteryi wygrać, często dobrze się opłaci; strata bywa na takim interesie rzadko kiedy, chyba, że się stanie nieszczęście, że człowiek rękę złamie.

– Ja się bardzo dziwię.

– Boś młody; jak nabierzesz doświadczenia, przestaniesz się dziwić. Może ci chodzi o honor?

– Tak.

– Mylisz się, alboż oni mogą nam ubliżyć? Nasz honor jest nasz, między nami; oni go ani naprawić, ani zepsuć nie mogą. Ten stary pan wyrzucił mnie za drzwi. Wiesz, ile go to kosztowało?

– No?

– Więcej, niż trzysta rubli. To nie jest zły interes; niech mam tylko co dzień taki, wcale się o to nie rozgniewam. A widzisz tych dwoje młodych, co idą teraz? Ja ci tę parę daruję.

– Mnie?

– Na własność.

– Doprawdy, nie rozumiem, co chcecie powiedzieć…

– Widzisz, to jest młode małżeństwo; dopiero od czterech miesięcy on się nazywa mężem, a ona jego żoną. Ponieważ on ma niedużą pensyę i trochę długów, a ona wcale nie ma żadnego dochodu, więc było im bardzo pilno się ożenić.

Lejbuś się roześmiał.

– Ja im do tego szczerze dopomogłem – rzekł Lufterman – pożyczyłem jemu dwieście rubli, żeby się zagospodarował. Dlaczego nie dopomódz takiemu młodzieńcowi? Dałem mu na bardzo dogodnych warunkach, na raty, po dziesięć rubli miesięcznie. On się zaraz ożenił, on jest szczęśliwy, sam mi mówił, że jest bardzo szczęśliwy; zapłacił już cztery raty akuratnie, lepiej niż bank. Przy pierwszej racie on się śmiał i był bardzo wesoły, przy drugiej i trzeciej nie był ani wesoły, ani smutny, przy czwartej wzdychał, przy piątej będzie stękał, a siódmej nie zapłaci. Ja wiem, że nie zapłaci.

– Dlaczego?

– Dlatego, mój kochany, że z początku nic im nie było potrzeba; oni bardzo mało co jedli, a jak tylko on wrócił ze swojego biura, to chodzili sobie na spacer. Teraz nabrali lepszego apetytu do jedzenia, a niedługo będzie im potrzebna służąca. Ja im tego nie życzę, ale może się zdarzyć, że będzie im potrzebny doktór i aptekarz, wtenczas raty będą całkiem nieregularne i wtenczas ja ci tych dwoje ludzi daruję.

– Jak nie będą mieli czem płacić? Dziękuję za prezent.

– Jesteś jeszcze niedoświadczony i z przeproszeniem twego honoru, głupi. Niech ci się nie zdaje, że ten prezent nic nie wart, on dużo wart. Sam się o tem przekonasz. Uważaj tylko na człowieka: my nie mamy innej ewikcyi, tylko osobę, jeżeli osoba jest honorowa i ma to, co u nich się nazywa ambicya, to jest więcej warta, aniżeli hypoteka na pierwszym numerze. Taki, widzisz, wstydzi się, gdy przyjdziesz do niego upominać się, wstydzi się sądu, boi kompromitacyi: drży, jak gdyby miał febrę, gdy mu wspomnisz o komorniku. Wierz mi, Lejbuś, że na takich skrzypcach, jeżeli kto dobry muzykant, może ślicznie grać. Aj, aj, jak może grać! Tylko trzeba być artystą. Ja się spodziewam, że ty będziesz artystą.

– Uczyłem się trochę przy ojcu.

– Ładna szkoła, śliczna szkoła! Jonas Hapergeld, niech on zdrowo żyje, jest duży muzykant, on ślicznie gra, a dziadzio Gancpomader w swoim czasie był cały majster! Ho, ho, ho, co on wyrabiał, co on wyrabiał…

– Ja trochę słyszałem.

– Wszystkiego słyszeć nie mogłeś i możebyś nie zrozumiał jego sztuczek. On był taki znawca, że jak komu raz w oczy spojrzał, parę słów z nim pogadał, to wiedział doskonale, co on wart.

– Mądry dziadzio!

– Bardzo mądry. No, widzisz, ja już tobie podarowałem śliczną parę, dwa gołąbki, ty pilnuj ich, żeby ci niosły złote jajka. Masz wiedzieć, że on się nazywa Karol Prawdzic i okropnie się pyszni, że się tak nazywa. Co w tem jest, ja nie wiem; on powiada, że dla niego coś jest. Nam to wszystko jedno: Antek, czy Wojtek, niech mu będzie Michał, aby był z niego dochód.

– Dużo on wam winien?

– Tymczasem sto sześćdziesiąt rubli; ale za trzy lata ty będziesz miał u niego więcej, niż tysiąc rubli. Ty będziesz miał jego pensyę, jego zarobek prywatny, jego ruchomości. Ja nie przyrównywam, ale on będzie do ciebie przyczepiony lepiej, aniżeli mąż do żony, bo w małżeństwie może być rozwód, a ten stosunek nie ma rozwodu, on trzyma się do samej śmierci.

– Mnie się zdaje, panie Lufterman, że nie jest całkiem tak, jak wy mówicie.

– Dlaczego?

– Dlatego, że on może być od nas odczepiony.

– Jakim sposobem!

– On może wygrać na loteryi, dostać sukcesyę, może od razu dług zapłacić.

– To prawda, to może być, ale powiedz, czy widziałeś dużo ludzi, którzy wygrali na loteryi, lub otrzymali niespodziewany spadek?

– Co prawda, wcale nie widziałem.

– A czy widziałeś takich, którym by dopomogli krewni, albo przyjaciele życzliwi?

– I o takim interesie również nie słyszałem, chociaż podobno się zdarza.

– I trzęsienie ziemi i zaćmienie słońca także się zdarza, ale nie co dzień, ani nie co tydzień.

– No, a kto wam powiedział, że taki nie umrze i że dług nie przepadnie?

– Ma się rozumieć, że umrze, może nawet umrzeć młodo, nie doczekawszy się późnych lat, ale to jest bagatela.

– Ładna bagatela – śmierć!

– Dla tego, kto umiera, nie jest bagatela, ale dla nas… Jeżeli żył dość długo, kilka, lub kilkanaście lat, to z pewnością, na ścisły rachunek, nie został nam nic dłużny; zapłacił całą należność z grubemi procentami. Jeżeli umarł zaraz po zaciągnięciu pożyczki, a pożyczka była, co się rzadko zdarza, bez poręczycieli, to oczywiście jest strata. W pierwszym i w drugim wypadku strata na jednym rozkłada się na drugich. Inni zapłacą. Zresztą, co chcesz, w każdym interesie musi być trochę ryzyka, bez tego nie ma nic na świecie. Mój kochany zięciu, koniec końcem, ja ci tego pana Karola Prawdzica daruję, razem z jego żoną, z pensyą, z całym jego domem; podziękujesz mi kiedyś za ten prezent.

– Już dziękuję…

– Dam ci też kilka innych, bardzo godnych i porządnych osób. Dam ci jedną wdowę, co trzyma stołowników. Kłótliwa baba, ale płaci rzetelnie, dam ci jednego malarza, całkiem śliczny chłopak. Jest wesoły zawsze; śmieje się, gdy bierze pieniądze, śmieje się gdy płaci. Nazywa mnie Belzebubem, a raz wymalował taki obrazek, że ja niby sobie siedzę w piekle, a dyabli mnie szturchają żelaznemi widłami.

– To bardzo głupie malowanie; ja bym się rozgniewał.

– A ja nie; ja się śmiałem, choć było mi gorzko w sercu i od tej chwili podniosłem mu procent.

– Bardzo słusznie.

– Spodziewam się! Kto chce się śmiać i mieć wesołość, niech płaci: przecie i w teatrze biletów darmo nie dają.

– On mnie może też wymalować.

– Niech maluje. Ty mu nawet pozwól weksle malować; możesz jechać śmiało do tysiąca rubli.

– Tak?…

– A tak; ja się o niego dowiadywałem. On ma duży talent, on daje obrazy na wystawę; jemu może się trafić taki magnat, co od razu da mu za obraz kilka tysięcy rubli. Przytem on jest bardzo ładny chłopak; on się dobrze ożeni. Widzisz, kochany Lejbuś, że ja ci nie daję złych podarunków, przeciwnie, co ci ofiaruję, to jest sam smak. Jeszcze dostaniesz jeden prezent, pewną damę, wielką damę. Ona występowała w cyrku, potem jeździła za granicę, bo ona jest też z pochodzenia zagraniczna, a teraz żyje sobie nieźle, z własnych funduszów, utrzymuje bardzo ładne mieszkanie, ma nawet powozik i dwa konie czarne, jak smoki.

– No, a jej na co pieniądze?

– Aj, Lejbuś, Lejbuś, ty jeszcze wcale nie znasz świata, ty nie znasz, nie znasz! Nie masz pojęcia, ile jest gatunków tych ludzi. Wszystko to trzeba znać, tak, jak kupiec swój towar. Są między nimi tacy, którzy bardzo ciężko na nas pracują, bo musieli pożyczyć pieniędzy w przypadku, w nieszczęściu; są tacy, którzy mało pracują, a pieniędzy trzeba im na zabawę, na karty, na hulanie, a są i tacy, którzy nic nie pracują, mają majątek po rodzicach, a też im często brakuje. Ten gatunek zjada to, co ma i to, co się spodziewa mieć i to, czego nigdy mieć nie będzie. Są różne gatunki. Ta pani, którą ci ofiaruję, jest z takiego gatunku, że dziś setki w błoto wyrzuci, a jutro może nie mieć na szklankę herbaty i na bułkę. Wierz mi, że to śliczna ryba, paradny kawałek interesu! Byłbyś niesprawiedliwy, Lejbuś, gdybyś powiedział, że ja nie jestem dla ciebie hojny. Ja dam posag za córką, ja ci daję moich własnych ludzi, gdzie znajdziesz drugiego takiego teścia? Pewnie nie w Warszawie.

– To jest prawda; posag wytargował mój ojciec i jego potem przez trzy dni głowa bolała od klektania; a ten prezent, co mi teraz dajecie, mam obrabiać mojemi własnemi pieniędzmi; nie ma co mówić, panie Lufterman, jesteście bardzo hojny człowiek, ale ja się na tem umiem poznać.

– Wstydź się, sądzisz, jak dzieciak, żebyś się głębiej zastanowił, przekonałbyś się, że to co ja ci daję, jest bardzo dużo. Pokazać komu drogę wiele znaczy, a dać dobrą radę, też coś warto.

Rozmowa się przerwała, gdyż pani Lufterman z panną Reginą, nagadawszy się z przyjaciółkami, przyszły i rzekły, że już wielki czas wracać do domu, nadto panna Regina oświadczyła, że ma wielki apetyt na wodę sodową, przyczem spojrzała bardzo wymownie na Lejbusia. Pani Lufterman wyraziła taką samą intencję i również na Lejbusia spojrzała, ten znów z kolei zwrócił spojrzenie na przyszłego teścia.

Zrozumieli się od razu; pan Lufterman kazał dać kufelek wody i wypił go do współki ze swą małżonką; Lejbuś również kazał dać kufelek i podał go pannie Reginie, zastrzegłszy, żeby była akuratna w podziale.

Takim sposobem, za kilka drobnych groszy, zdobyto wielką masę sprawiedliwości.

——

„W każdym handlu, a głównie w naszym handlu główną podstawą jest uczciwość.
„Zawsze uczciwość, pamiętaj to sobie! Ja miałem takie zdarzenie. Pożyczyliśmy jednemu kawalerowi, który miał się bogato ożenić, grubszą sumę; pożyczyliśmy we trzech: ja, Lejzor Talar i Noach Figielman. Odbierało się różnemi czasy i, Bogu dziękować, odebrało się bardzo pięknie; nie dołożyliśmy do tego interesu. Upłynęło kilka lat. Noach umarł, a Lejzor znalazł u siebie między papierami jeszcze jeden dokument na kilkaset rubli od tego samego pana. Udał się do niego; tamten miał trochę krótką pamięć, nie utrzymywał rachunków i niewiele się sprzeczając – zapłacił.
„Całkiem gładko to poszło, jak po maśle, ja nie wiedziałem o niczem. Jednego dnia przyszedł do mnie Lejzor, opowiedział, jak to było i podzielił pieniądze akuratnie na trzy części: jedne dla mnie, drugą dla siebie, trzecią dla dzieci po nieboszczyku Noachu. Sobie policzył tylko za dwa kursa omnibusu i wierz mi, że nawet w tym drobiazgu nie było symulacji; on naprawdę jechał omnibusem, bo go bardzo noga bolała wtedy.
„Oto uczciwość, oto człowiek, który chodzi drogą sprawiedliwych, nie łakomi się na cudze, jest wspólnik rzetelny, człowiek honorowy! I naprawdę on dużo, dużo ważył swoje słowo; jeżeli przyrzekł komu, że się zgłosi po pieniądze o dziesiątej rano, to już o siódmej spacerował po ulicy, a od dziewiątej czekał w bramie, żeby nie uchybić terminu ani na jedną minutę.
„Ja go za to szanowałem.
„Mnie to przykro, luby mój wnuczku, bardzo przykro, że nie mogę wylać na papier całego morza doświadczenia, jakie się znajduje w mojej pamięci.
„Ludzie używają do pisania pióra z ciężkiego ptaka, z gęsi – i to jest właśnie przyczyną, że pisanie nie może być tak lotne, jak myśl.
„Dużo widziałem ludzi, dużo robiłem interesów, głowa moja napełniona jest wspomnieniami, niby bryka żydowska, co kursuje pomiędzy Radomiem a Warszawą. Za jedną myślą goni druga, za drugą trzecia, dziesiąta, piętnasta; jedna drugą prześciga, potrąca, popycha; robi się z tego zbiegowisko, jarmark, a na jarmarku, mój wnuczku, jest wiele dobrych rzeczy, piękny wybór. Dla ciebie chciałbym wybrać, co najlepsze, ale w takim pośpiechu mogę niejedno pominąć. Wielkie jest w mojem sercu kochanie dla ciebie; chciałbym ci oddać wszystko, co uzbierałem do głowy mojej, żebyś miał na całe życie i jeszcze swoim dzieciom zostawił.
Dziadzio pisał tę kartkę z rozrzewnieniem wielkiem i widział oczami ducha swojego przyszłość swojego wnuka, wielką przyszłość, a dlaczego wielką? Dlatego, że wnuczek pieniędzmi robił, dlatego, że był z rodu artystów, a pieniądz w ręku artysty prędzej rośnie, niż trawa, a obficiej się mnoży, niż piasek w morzu.
Atoli rozrzewnienie dziadka nie przeciągnęło się dalej, niż na dwie karty; opanował on uczucie i poskromił je, niby rozhukanego rumaka, poczem zaraz zawrócił na grunt praktyczny i rzucał znowuż dobre rady i nauki… niby perły.
„Szanuj klienta, który ma ambicyę, bo ambicya dużo znaczy; można z niej czerpać, jak ze studni.
„Jak dostaniesz do rąk dobrego człowieka, to go nie puść; dobry dłużnik znaczy więcej, niż cztery konie. Wyobraź sobie, że czterema końmi jeździsz. Alboż ci nie wolno?
„Jeżeli dłużnik ci umrze, nie potrzebujesz siedzieć po nim na pokucie: to, co pozostał ci winien, rozłóż na innych, oni to z procentem zapłacą.
„Masz śliczny fach, mój wnuczku, szlachetne zatrudnienie, powinieneś o tem pamiętać. Zastanawiaj się dobrze, że pieniądz wspiera głowę, a głowa wspiera pieniądz. Ty masz i pieniądz i głowę, więc wszystko masz.
„Jak ci się trafi inny geszeft, choćby dobry, ale nie twego fachu, ty go nie bierz. Kto handluje pieniędzmi, nie powinien handlować pieprzem i cynamonem. Nie staraj się o martwy towar, skoro masz żywy.
2.
Na widok żony, powracającej do zdrowia, Karol zapomniał o całym świecie, o kłopotach, o Luftermanie nawet.
Przyszedł rano, gdy pan Karol do biura się wybierał.
– A, łaskawy pan Lufterman.
– No, ja jestem, dzień dobry panu.
– Przedewszystkiem bardzo panu dziękuję, że pan uwzględnił moje krytyczne położenie.
– Co ja takiego uwzględniłem?
– Żona moja chorowała kilka tygodni, rozumiesz pan, to pociąga za sobą wydatki, nie byłbym w stanie zapłacić panu raty, a pan był tak delikatny, że wcale nie przyszedł, by się upomnieć o nią.
– Rzeczywiście, ja mam bardzo delikatną naturę, ale nie wiedziałem, że pańska żona była chora. Mnie to jest bardzo przykro, trzy razy przykro: raz, że żona pańska była chora, drugi raz, że pan nie jest przygotowany na ratę, a trzeci raz, i to jest właśnie najgorszy raz, że z powodu niezapłacenia raty, ja potrzebuję wymagać od pana całkowitą sumę na jeden raz.
– Bój się pan Boga, ależ to mnie zrujnuje!
– To bardzo może być i dlatego jest mi tak przykro; ja od tej wymagalności zdrowie tracę, ale ustąpić nie mogę.
– Dlaczego? Powiedz pan dlaczego? Czy nie płaciłem rzetelnie, dopóki mogłem?
– Płacił pan.
– Czy nie jestem gotów dać panu teraz kilka rubli za pańską wyrozumiałość?
– Owszem, pan jesteś gotów, ja wiem, pan już trzyma rękę w kieszeni.
– Więc?
– Ja panu powiem prawdę: ja już mam dosyć tego lichwiarstwa, to paskudny fach, państwo powiadacie, że to niehonorowe jest, że każdy lichwiarz, to rozbójnik, złodziej, a ja powiadam, że czy ono honorowe, czy nie honorowe, to też niewiele warte, bo żadnego dochodu nie daje.
– Nie daje?
– Co się pan dziwi? Skąd ma dać? Czy z tego, że pan na przykład nie zapłaci raty, albo że drugi pan pojechał sobie na posadę do takiego kraju, w którym wcale komorników nie ma, a wyrok znaczy tyle, co nic. Miałem takie zdarzenie, dalibóg! Pan Franciszek, ten blady, z jasną brodą, pojechał do Persyi sprzedawać perkal i moje trzysta rubli z nim pojechały. A czy pan myśli, że nie trafi się taki, co sam sobie zrobi śmierć? Też miałem takiego gałgana! On sam sobie zastrzelił i moje dwieście rubli też były zastrzelone. No, powiedz pan sam, co z tego lichwiarstwa jest? Tfy! Jedno z drugiem nic. Ja potrzebuję wycofać kapitał i wolę handlować z mydłem, z gipsem, ze smołą, wolę szynk utrzymywać, niż tem paskudztwem się trudnić.
– To jest pańskie postanowienie nieodwołalne?
– To jest, panie takie, jak wyrok z ostatniej instancji. Pan musisz się starać o pieniądze.
– Ale skąd?
– Pańska głowa w tem.
– Ha, trudno, skoro pan inaczej nie chce, to muszę…
– Wierz mi pan, że mnie to bardzo boli.
– Jak prędko żąda pan tych pieniędzy?
– Gdzie pan widział człowieka, który powoli żąda?
– Więc dziś?
– Choćby w tej chwili…
– Panie, to nie sposób…
– A co jest pański sposób?
– Daj pan chociaż trochę czasu, nie jestem przygotowany, nie spodziewałem się.
– To ja się bardzo dziwię. Przecież pan pisał na wekslu własnoręcznie: „W razie chybienia jednę ratę, cała suma zrobi się wymagalna od jednego razu”. Pisał pan tak?
– Pisałem.
– A dlaczego pan raty nie zapłacił?
– Bo się pan nie zgłaszał.
– O co idzie? Ja jestem teraz zgłoszony, zapłać pan ratę i wszystko będzie w porządku, ja nie będę mógł wymagać od pana całej sumy.
3.
– Że pan nie rozumie takiej prostej rzeczy! Ja wymagam sumy, pan jej nie masz, ja nie ustąpię, a pan jej nie dostaniesz, więc cóż stąd? Prosta kombinacya: muszę znaleźć kapitalistę, który tę sumę panu da, a pan ją oddasz mnie. Czy to jasne?
– Bardzo jasne, jak w samo południe.
– Taki kapitalista niechętnie robi interesa, trzeba go namówić; jak i gdzie namówić? Przy kufelku. Człowiek, co ze swego kapitału żyje, ma grymaśną gębę, wódkę lubi mocną, bardzo mocną, śledzia marynowanego, bardzo marynowanego, piwa on nie pije, tylko czarny porter, bardzo czarny porter! Cygaro on też lubi i to najmniej za sześć groszy. Prócz tego on ma faktora, bez faktora nie zrobi nic. Faktora trzeba też sobie zjednać, a jak pan myśli, czem takiego łapserdaka zjednać? Trzeba mu wsadzić w zęby rubla, dwa, i prócz tego zapewnić mu procent od interesu. W takim razie on będzie gadał, a jeżeli nie, to nie; on będzie siedział cicho, jak kamień. Rozumiesz pan teraz, na co ja biorę te kilka rubli?
– Więc sądzisz pan, że ów kapitalista da?
– Ja myślę.
– A cóż to za osobistość?
– Wcale nie jest żadna osobistość, po prostu lichwiarz: nawet muszę pana uprzedzić, że jest z tych ordynaryjnych lichwiarzów, bardzo paskudnego gatunku, przytem ma jeden feler, niedobry dla pana.
– No?
– On jest młody, całkiem jeszcze, niedawno sobie ożenił.
– A cóż mi to przeszkadza, czy on stary, czy młody. Interes pieniężny, on pożycza, bierze procent. Co lata mają do tego?
– Dużo mają. My starsi, doświadczeni, cośmy już robili dość różnych interesów, kontentujemy się niewielkim zyskiem i niech będzie mała korzyść, byle pewna. Ja na przykład brałem od pana po ludzku, nic nie zarabiałem, całego kramu cztery procent na miesiąc. Ten łapserdak zażąda od pana najmniej ośm; a dlaczego? Bo on jest młody, chciałby się od razu zbogacić.
– Ale to niepodobieństwo!
– Nikt pana nie przymusza brać.
– Jakże, a pan?
– Przepraszam; ja panu nie bronię wziąć od kogo innego. Zresztą potarguj się pan; mnie się zdaje, że jeżeli będziesz się pan trzymał twardo, to on opuści na siedm. I jeszcze pana uprzedzam, że jego faktor, między nami mówiąc, wielki cygan, nie bierze mniej, jak pięć rubli od sta z sumy, a żona tego kapitalisty, taka sama drapieżnica, jak on, też potrzebuje dostać porękawiczne. Widzisz pan, jaka to dyferencya starzy ludzie i nowi ludzie! Jak pan robiłeś ze mną interes, toś dał dla mego małego wnuczka na pierniczek rubla; z nim co innego! Przecież wstydziłbyś się pan dać rubla młodej kobiecie, która przytem jest bardzo ładna i bardzo edukowana.
– Ależ na Boga, ten pański kapitalista, to jest jakiś rozbójnik, bez sumienia.
– I mnie się tak zdaje.
– Lichwiarz-pijawka, w najszkaradniejszym gatunku!
– Mogę za to solidarnie poręczyć. Pan dobrodziej powiedział bardzo wielką prawdę.
– Jakże się nazywa ten ludożerca?
– Taki ludożernik nazywa sobie… on sobie… sobie nazywa… Leon Bernard Hapergeld.
– Pan go dobrze znasz?
– Cokolwieczek znam, ale bardzo mało.
4.
Lejbuś na swem weselu czuł się bardzo szczęśliwym; jadł różne doskonałe rzeczy, posilał się, jakby na całe miesiące głodu, chociaż go głód nie czekał.
Rosół z kaczki, skrzydło z gęsi, całego śledzia, parę kawałków nadziewanej ryby, porcyę tortu, garść makaroników i cukierków skonsumował bez żadnej trudności; przytem nie żałował sobie ani wódki, ani piwa, ani rodzenkowego wina, ani araku do herbaty.
Młoda żona szepnęła mu delikatnie do ucha:
– Słuchaj, ty, paskudniku, jeżeli ty co dzień tak jadasz, to lepiej daj mi od razu rozwód, bo ja nie chcę, żeby mój posag był umieszczony w twoim bezdennym brzuchu.
Lejbuś mruknął znacząco i odpowiedział półgłosem:
– Ty mnie jeszcze nie znasz, Reginko, ty nie wiesz, jaki ja jestem skąpy. Za własne pieniądze ja jeść nie lubię, ale teraz, na weselu… Powiedz, moja kochana, kto sprawił to wesele?
– Jak to kto? Rodzice.
– No właśnie; rodzice sprawili, więc lepiej, że ja zjem, niżby goście mieli zjeść; niech się więcej w familii zostanie. Czy nie mam racyi?
– Masz bardzo śliczną racyę i mnie to cieszy, że jesteś mądry.
– A wiesz, Reginko, dlaczego ja tańczyłem tak gwałtownie?
– Zapewne z uciechy, że dostałeś ładną, posażną i edukowaną żonkę.
– Nie; ja się mogę cieszyć z tego siedząc i skutek będzie taki sam.
– Więc?
– Ja tańczyłem dla utrzęsienia się, żebym mógł więcej zjeść.
Pani Regina roześmiała się i powiedziała Lejbusiowi do ucha, że jest z niego bardzo przyjemny, bardzo mądry paskudnik.

——

Kolonizacja wciąż trwa – rolnictwo

Kupiłem ananasa. Do ananasa dołączona karteczka z Korsykańczykiem zapraszającym do odwiedzenia jego farmy „Visit my farm!”
Więc odwiedzam i wchodzę na stronę jego farmy. Tam wita mnie farmer z karteczki (co oni tam używają do mycia zębów)

Okazuje się, że to jednak nie jest farma miłego pana z obrazka tylko firmy Dola. Obejmuje ona 9,6 kilometrów kwadratowych (960 ha) i zatrudnionych jest 516 pracowników.
Skala produkcji imponująca

Pracownicy bardzo cieszą się że mają wspaniałą pracę (tak jak w Polsce), dbają o środowisko i lasy tropikalne.
Najciekawszy jest początek filmu. Idzie Pan do szkoły, a tam trzeci świat.

Według wiki PKB na człowieka Kostaryki wynosi 12000 USD, a w Polsce 15000 USD. Skąd ta przepaść miedzy dwoma krajami? W mojej ocenie to większy stopień kolonizacji Kostaryki w stosunku do Polski. Więcej tam korporacji, które „wytwarzają” PKB i zgarniają go dla siebie. A może ja się mylę. Może Polska i Kostaryka należą dokładnie do tej samej ligi, a różnią nas tylko to że w naszych wiejskich szkołach jest ogrzewanie?

A tu masz mapę pokazującą lokalizację farmy. Te wszystkie pola w koło to ananasy.

A tu zdjęcie szkoły która znajduje się kilkaset metrów od farmy Dole.

Jak bogaci wspierają biednych – Bill Gates

Bogaci wspierają biednych zwłaszcza w krajach rozwijających się.
A jak to wygląda w rzeczywistości opowiada JASON HICKEL na przykładzie Billa Gatesa. Pan Hickel jest człowiekiem „wierzącym”, gdyż uważa, że sponsorowane przez fundację szczepienia są dobre dla ludności z krajów trzeciego świata.

Rockefeller, Morgan i wojna

Autor: Murray N. Rothbard
Źródło: mises.pl
Tłumaczenie: Paweł Kot

Tekst stanowi część książki Wall Street, Banks, and American Foreign Policy (1984) – (książkę można pobrać bezpłatnie)

W latach 1930. Rockefellerowie mocno naciskali na wojnę z Japonią, którą postrzegali jako agresywnego konkurenta o zasoby ropy i kauczuku w Azji Południowo-Wschodniej oraz zagrożenie dla ich marzeń o masowym „rynku chińskim” dla produktów naftowych. Z drugiej strony, nie chcieli interwencji w Europie, gdzie utrzymywali co prawda raczej słabe związki z Wielką Brytanią i Francją, ale posiadali za to bliskie powiązania finansowe z firmami niemieckimi, takimi jak I.G. Farben.

Morganowie byli z kolei silnie powiązani finansowo z Wielką Brytanią i Francją, toteż szybko opowiedzieli się za wojną z Niemcami, podczas gdy ich zainteresowanie Dalekim Wschodem stało się minimalne. Ambasador USA w Japonii, Joseph C. Crew, były partner Morgana, był jednym z niewielu urzędników w administracji Roosevelta, szczerze zainteresowanych pokojem z Japonią.

W pewnym sensie II wojna światowa była wojną koalicyjną: Morganowie dostali swoją wojnę w Europie, Rockefellerowie swoją w Azji. Do rządu wracali teraz tacy ludzie Morganów, jak Lewis W. Douglas i Dean G. Acheson (protegowany Henry’ego Stimsona), którzy opuścili administrację Roosevelta rozczarowani polityką słabej waluty i nacjonalizmem gospodarczym. Nelson A. Rockefeller został szefem działań związanych podczas II wojny światowej z Ameryką Łacińską, w ten sposób rozsmakowując się w służbie publicznej.

Po II wojnie światowej zjednoczony wschodni establishment, złożony z rodzin Rockefellerów, Morganów, Kuhnów oraz Loebów, krótko cieszył się ze swojej niekwestionowanej supremacji. „Kowbojskie” firmy z rolniczego południa, niezależni nafciarze oraz budowlańcy z Teksasu, Florydy i południowej Kalifornii zaczęli bowiem konkurować z Jankesami o zdobycie władzy politycznej. Chociaż obie grupy popierały zimną wojnę, kowboje zawsze byli bardziej nacjonalistyczni, bardziej wojowniczy i mniej zważali na to, co myśleli nasi Europejscy sojusznicy. Byli także mniej przychylni dla pomocy finansowej dla, kontrolowanego obecnie przez Rockefellerów, Chase Manhattan Banku i innych banków z Wall Street, które beztrosko udzielały pożyczek krajom komunistycznym i Trzeciego Świata, a teraz oczekują od amerykańskiego podatnika, że zapłaci rachunek — bezpośrednio w podatkach lub przez dodruk dolarów.

Trzeba jasno powiedzieć, że to, która partia znajduje się u władzy, jest o wiele mniej ważne od finansowych i bankowych powiązań danego reżymu. Świadectwem znaczenia władzy finansowej była kontrola nad polityką zagraniczną, jaką przez długi czas posiadał Henry A. Kissinger, odkrycie niezwykle wpływowego starszego polityka Johna J. McCloya, związanego z Rockefeller-Chase Manhattan Bankiem. Kolejnym tego dowodem jest skuteczność lobbingu, jaki Kissinger i David Rockefeller, szef Chase Manhattan, zastosowali wobec Jimmy’ego Cartera, by ten zezwolił na przyjazd do USA chorego szacha Iranu, co spowodowało upokarzający kryzys z zakładnikami.

Poza kilkoma szczegółami, jasne jest, że wyzwanie rzucone władzy Rockefellerów i Morganów w Radzie ds. Stosunków Międzynarodowych (CFR) i stworzonej przez Rockefellerów Komisji Trójstronnej (Trilateral Commission) spaliło na panewce, i że „rząd ciągły” (ang. permanent government) rządzi niezależnie od partii będącej nominalnie przy władzy. W konsekwencji głośno zapowiadany „dwupartyjny konsensus w polityce zagranicznej”, narzucony przez establishment od II wojny światowej, wydaje się niezagrożony.

David Rockefeller, od 1970 (według Wikipedii od 1969 r. — przyp. red.) do 1981 r. prezes zarządu należącego do jego rodziny Chase Manhattan Bank, założył Komisję Trójstronną w 1973 r., a pomogło mu w tym wsparcie finansowe CFR oraz Fundacji Rockefellera. Joseph Kraft, waszyngtoński felietonista wielu czasopism, który osobiście wyróżnia się członkostwem w CFR i Komisji Trójstronnej, trafnie określił CFR jako „szkołę mężów stanu”, która „w przybliżeniu może być organem czegoś, co C. Wright Mills nazwał elitą władzy — grupą ludzi o podobnych zainteresowaniach i poglądach, zakulisowo kształtujących bieg wydarzeń”.

Komisji Trójstronnej przyświecała idea umiędzynarodowienia procesu formułowania polityki. Komisja składa się z małych grup liderów korporacji międzynarodowych, polityków i ekspertów od polityki międzynarodowej ze Stanów Zjednoczonych, Europy Zachodniej i Japonii, którzy spotykają się, by koordynować politykę gospodarczą i zagraniczną pomiędzy swoimi krajami.

Być może najważniejszą postacią w polityce zagranicznej od czasu II wojny światowej jest osiemdziesięcioletni John J. McCloy, ulubiony doradca wszystkich prezydentów. Podczas II wojny światowej McCloy, jako asystent podstarzałego sekretarza Stimsona, praktycznie zarządzał Departamentem Wojny; to McCloy przewodniczył podejmowaniu decyzji o internowaniu wszystkich Amerykanów pochodzenia japońskiego i jest właściwie ostatnim Amerykaninem, który nadal usprawiedliwia to działanie.

Przed i w czasie wojny, McCloy — uczeń Stimsona — poruszał się wokół Morgana (był zresztą jego prawnikiem); jego szwagier, John S. Zinsser, był w latach 1940. członkiem zarządu J.P. Morgan & Co. Wpisując się w powojenną zmianę układu sił, McCloy przeniósł się szybko do kręgu Rockefellera. Został partnerem w działającej na Wall Street firmie prawniczej Milibank, Tweed, Hope, Hardley&McCloy, która długo doradzała rodzinie Rockefellerów i Chase Bankowi.

Następnie objął stanowisko prezesa zarządu Chase Manhattan Banku, dyrektora Fundacji Rockefellera i Centrum Rockefellera, oraz wreszcie, od 1953 do 1970 r., prezesa zarządu Rady ds. Stosunków Międzynarodowych. W czasie prezydentury Trumana McCloy był prezesem Banku Światowego, a potem Wysokim Komisarzem USA w Niemczech. Był również specjalnym doradcą prezydenta Johna F. Kennedy’ego ds. rozbrojenia i przewodniczącym Komitetu Koordynacyjnego ds. Kryzysu Kubańskiego. To McCloy „odkrył” profesora Henry’ego Kissingera dla armii Rockefellera. Nic dziwnego, że John K. Galbraith i Richard Rovere przezwał McCloy’a „panem establishmentem”.

Szybki przegląd liderów polityki zagranicznej po II wojnie światowej pozwoli nam odkryć dominację elity bankierów. Pierwszym sekretarzem obrony Trumana był James V. Forrestal, były dyrektor generalny banku inwestycyjnego Dillon, Read & Co., ściśle związanego z grupą inwestycyjną Rockefellera. Forrestal był także członkiem zarządu Chase Securities Corporation, filii Chase National Bank.

Innym sekretarzem obrony Trumana był Robert A. Lovett, wspólnik w potężnym nowojorskim domu inwestycyjnym Brown Brothers Harriman. W czasie sprawowania obowiązków sekretarza obrony, Lovert pozostawał w zarządzie Fundacji Rockefellera. Sekretarz sił powietrznych Thomas K. Finletter był podczas służby czołowym prawnikiem korporacyjnym na Wall Street i członkiem zarządu CFR-u. W. Averell Harriman — multimilioner oraz wspólnik w Brown Brothers Harriman — był z kolei ambasadorem w Wielkiej Brytanii i sowieckiej Rosji oraz sekretarzem handlu w administracji Trumana. Harriman stanowił często niedocenianą, ale dominująca siłę w Partii Demokratycznej od czasów Roosevelta.

Za Trumana ambasadorem w Wielkiej Brytanii był też Lewis W. Douglas, szwagier Johna J. McCloya, członek zarządu Fundacji Rockefellera i CFR-u. Na stanowisku ambasadora przy Dworze Świętego Jakuba (oficjalna nazwa dworu angielskiego — przyp. red.) zastąpił go Walter S. Gifford, członek zarządu AT&T oraz przez prawie dwie dekady członek zarządu Fundacji Rockefellera. Ambasadorem przy NATO za Trumana był William H. Draper Jr., wiceprezydent Dillon, Read & Co.

Duży wpływ na tworzenie polityki „zimnej wojny” przez administrację Trumana miał dyrektor ds. planowania polityki w Departamencie Stanu, Paul H. Nitze. Nitze, którego żona należała do rodziny Prattów, związanych z Rockefellerami od początków Standard Oil, był wiceprezesem Dillon, Read & Co.

Gdy Truman przystąpił do wojny w Korei, utworzył Office of Defense Mobilization, które miało zarządzać krajową gospodarką. Pierwszym dyrektorem tej instytucji został Charles E. („elektryczny Charlie”) Wilson, dyrektor generalny kontrolowanego przez Morgana General Electric Company, który należał także do zarządu Morgan Guaranty Trust Company. Jego najbardziej wpływowymi asystentami byli Sidney J. Wienberg — wszechobecny, główny wspólnik w banku inwestycyjnym Goldman Sachs& Co. — oraz były generał Lucius D. Clay, prezes zarządu Continental Can Co. i dyrektor Lehman Corporation.

Na stanowisku prezesa Banku Światowego McCloya zastąpił Eugene Black, który zajmował to stanowisko przez dwie kadencje Eisenhowera. Black sprawował również, przez 14 lat, funkcję wiceprezesa Chase National Banku. Do objęcia stanowiska w Banku Światowym namówił go Winthrop W. Aldrich, prezes zarządu banku Chase National Banku i szwagier Johna D. Rockefellera Jr.

Rządy Eisenhowera okazały się złotymi czasami dla interesów Rockefellerów. Będąc rektorem Uniwersytetu Columbia, Eisenhower często uczestniczył w obiadach na wysokim szczeblu, gdzie liderzy środowiska Rockefellerów i Morganów przygotowywali go do prezydentury. Spotykał się m. in. z prezesem zarządu Standard Oil of New Jersey Rockefellerów, dyrektorami generalnymi sześciu innych dużych przedsiębiorstw naftowych, wliczając Standard of California i Socony-Vacuum oraz wiceprezesem wykonawczym J.P. Morgan & Co.

Gospodarzem jednego z obiadów był Clarence Dillon, multimilioner i emerytowany założyciel Dillon, Read & Co. W skład zaproszonych gości wchodzili: Russell B. Leffingwell — prezes zarządu J.P. Morgan & Co i CFR (przed McCoyem); John M. Schiff — główny wspólnik w banku inwestycyjnym Kuhn, Loeb& Co.; Jeremiah Milban — finansista i dyrektor Chase Manhattan Banku; oraz John D. Rockefeller Jr.

Nawet jeszcze wcześniej, bo w 1949 roku, Eisenhower poprzez specjalny zespół badawczy został przedstawiony czołowym postaciom w CFR-ze. Zespół badawczy wyszedł z planem utworzenia nowej organizacji nazwanej American Assembly — w gruncie rzeczy rozbudowanego zespołu badawczego CFR-u — którego główną funkcją miało oficjalnie być budowanie perspektyw dla prezydentury Eisenhowera. Liderem komitetu Citizens for Eisenhower był multimilioner John Hay Whitney, późniejszy ambasador Ike’a w Wielkiej Brytanii, potomek wielu bogatych rodzin, którego dziadek stryjeczny (brat dziadka — przyp. red.), Oliver H. Payne razem z Johnem D. Rockefellerem Sr. zakładał Standard Oil Company. Whitney przewodniczył swojemu własnemu koncernowi inwestycyjnemu J.H. Whitney & Co., a później został wydawcą „New York Herald Tribune”.

W administracji Eisenhowera polityka zagraniczna była prowadzona przez rodzinę Dullesów, a konkretnie przez sekretarza stanu Johna Fostera Dullesa, który wynegocjował traktat pokojowy z Japonią za czasów Trumana. Dulles przez trzy dekady był głównym wspólnikiem w Sullivan & Cromwell — czołowej firmie zajmującej się na Wall Street prawem korporacyjnym, której najważniejszym klientem było Standard Oil Company of New Jersey Rockefellerów. Dulles był przez 15 lat członkiem zarządu Fundacji Rockefellera, a przed zajęciem stanowiska sekretarza stanu — jej prezesem.

Najważniejszy jest mało znany fakt, że żoną Dullesa była Janet Pomeroy Avery, kuzynka Johna D. Rockefellera Jr. Na czele supertajnej Centralnej Agencji Wywiadowczej za czasów Eisenhowera stał Allen Dulles — brat Johna Dullesa oraz również wspólnik w Sullivan & Cromwell. Allen Dulles przez długi czas pozostawał członkiem zarządu CFR-u i był jego prezesem od 1947 do 1951 roku. Ich siostra — Eleanor Lansing Dulles — była w tamtej dekadzie szefem sekcji niemieckiej w Departamencie Stanu.

Podsekretarzem stanu i człowiekiem, który zastąpił Johna Fostera Dullesa na wiosną 1959 roku, był Christrian A. Herter — były gubernator Massachusetts. Jego żona, podobnie jak żona Nitzego, należała do rodziny Prattów. Wuj jego żony, Herbert L. Pratt, przez wiele lat sprawował funkcje dyrektora generalnego albo prezesa zarządu Standard Oil Company of New York. Jeden z kuzynów pani Herter, Richardson Pratt, zajmował stanowisko asystenta skarbnika Standard Oil of New Jersey do 1945 roku. Co więcej, jeden z wujów Hertera, przez wiele lat był skarbnikiem Rockefeller Institute for Medical Research.

Herter został zastąpiony na stanowisku podsekretarza stanu przez C. Douglasa Dillona, ambasadora Eisenhowera we Francji. Douglas był synem Clarence’a i będąc samemu prezesem zarządu Dillon, Read & Co., miał szybko zostać członkiem zarządu Fundacji Rockefellera.

Być może dla zapewniania jakiejś równowagi dla tej bankiersko-biznesowej koalicji, Eisenhower wyznaczył na sekretarzy obrony trzech ludzi z kręgów Morgana, a nie Rockefellera. Charles B. Wilson był dyrektorem generalnym General Motors, członkiem zarządu J.P. Morgan & Co. Następca Wilsona, Neil H. McEllroy, był dyrektorem generalnym Procter & Gamble Co. Jego prezes zarządu, R. R. Deupree, był także dyrektorem J.P. Morgan & Co.

Trzeci sekretarz obrony, który był za Eisenhowera podsekretarzem i sekretarzem marynarki, to Thomas S. Gates Jr., który był wspólnikiem w powiązanej z Morganami filadelfijskiej firmie inwestycyjnej Drexel & Co. Gdy Gates ustąpił ze stanowiska sekretarza obrony, został dyrektorem generalnym nowo utworzonego, flagowego banku komercyjnego w interesach Morganów — Morgan Guaranty Trust Co.

Stanowiska sekretarza marynarki, a później zastępcy sekretarza obrony (zaś jeszcze później sekretarza skarbu) zajmował w administracji Eisenhowera teksański biznesmen Robert B. Anderson. Po opuszczeniu Departamentu Obrony, Anderson został członkiem zarządu kontrolowanej przez Rockefellera firmy American Overseas Investing Co. Zanim został sekretarzem skarbu, pożyczył 84 000 USD od Nelsona A. Rockefellera, aby kupić za nie udziały w firmie Nelsona — International Basic Economy Corporation.

Szefem Komisji Energii Atomowej za Eisenhowera był Lewis L. Strauss. Przez dwie dekady Strauss był wspólnikiem w banku inwestycyjnym Kuhn, Loeb & Co. W 1950 r. Strauss został doradcą finansowym rodziny Rockefellerów, a wkrótce także członkiem zarządu Rockefeller Center.

Potężną siłą przy decydowaniu na temat polityki zagranicznej była Rada Bezpieczeństwa Narodowego, w skład której wchodzili bracia Dulles, Strauss i Wilson. Szczególnie ważne jest stanowisko doradcy prezydenta ds. bezpieczeństwa narodowego. Pierwszym doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego Eisenhowera był Robert Cutler — dyrektor generalny Old Colony Trust Co., największego trustu poza Nowym Jorkiem. Old Colony było filią First National Bank of Boston.

Po dwóch latach na najwyższym stanowisku w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego Cutler wrócił do Bostonu, aby zostać prezesem zarządu Old Colony Trust, po pewnym czasie wracając na kolejna dwa lata na stanowisko doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego. W międzyczasie Eisenhower miał dwóch kolejnych doradców. Pierwszym był Dillon Anderson — prawnik korporacyjny z Huston, który pracował dla wielu firm naftowych. Szczególnie znacząca była jego posada prezesa małej, ale fascynującej firmy z Connecticut: Electro-Mechanical Research Inc. Electro-Mechanical była ściśle powiązana z pewnymi finansistami Rockefellerów: jednym z dyrektorów tej firmy był Godfrey Rockefeller, komandytariusz w banku inwestycyjnym Clark, Dodge & Co.

Po nieco ponad roku Anderson zrezygnował ze stanowiska doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego i został zastąpiony przez Williama H. Jacksona — wspólnika w firmie inwestycyjnej J.H. Whitney & Co. Zanim Anderson doszedł do swojej silnej pozycji, był jednym z wielu tajnych doradców Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Do specjalnych doradców należał też Eugene Holman — dyrektor generalny Standard Oil Company of New Jersey.

Możemy wspomnieć o jednej z akcji administracji Eisenhowera, która pokazuje zadziwiający wpływ personelu bezpośrednio powiązanego z bankierami i interesami finansowymi. W 1951 r. reżym Mohammeda Mossadeka w Iranie zdecydował o nacjonalizacji Anglo-Irańskiej Kompanii Naftowej. Nowo powołana administracja Eisenhowera od razu poważnie zaangażowała się w sytuację. Dyrektor CIA i były prawnik Standard Oil, Allen W. Dulles, poleciał do Szwajcarii, aby zorganizować potajemne obalenie Mossadeka, wtrącenie go do więzienia i powrót szaha na tron.

Po długich zakulisowych negocjacjach przywrócono działanie przemysłu naftowego w Iranie, ale na innych zasadach. Brytyjczycy nie mieli już dla siebie całego tortu — ich udziały w nowym konsorcjum zredukowano do 40 proc., tyle samo dostało się pięciu największym firmom naftowym z USA (Standard Oil of New Jersey, Socony-Vacuum — wczesniej Standard Oil of NY, a obecnie Mobil — Standard Oil of California, Gulf i Texaco).

Później ujawniono, że sekretarz stanu Dulles wprowadził ostre ograniczenia dla udziału w konsorcjum mniejszych, niezależnych przedsiębiorstw naftowych ze Stanów Zjednoczonych. Oprócz uzyskania korzyści dla Rockefellerów, Kermit Roosevelt, który z ramienia CIA kierował sytuacją na miejscu, został szybko nagrodzony posadą wiceprezesa Mellon’s Gulf Oil Corp.

O Lasach Państwowych i największej wojnie trwającej od zawsze

Poniżej przyklejony tekst od Gabriela Maciejewskiego – O leśnikach

– – – – – – –

Dziś w nocy, w sejmie ma się odbyć głosowanie nad referendum w sprawie lasów. Nie wiem jaki będzie efekt tego głosowania, ale sam fakt, że zostało zaplanowane na godziny nocne, kilka dni przed świętami zalatuje zamachem stanu. Konstytucja 3 maja na odwyrtkę po prostu. Ktoś liczy na nieobecność posłów PiS albo na ich ogłupienie i brak dyscypliny. Nie wiem, jak powiadam jak to się skończy, ale postanowiłem napisać kilka słów o leśnikach przy tej okazji. Być może to już ostatni moment, by coś o nich napisać.
Inżynierowie pracujący w lasach państwowych są w mojej ocenie jedną z ostatnich grup zawodowych w Polsce, które odebrały gruntowne wykształcenie. Tak zawodowe jak i ogólne. Leśnicy, w ramach swojej pracy, która zawsze jest misją, chcą czy nie chcą muszą interesować się takimi sprawami jak własność ziemi i jej historia. To stawia ich w roli zbliżonej do tej jaką dawno temu odgrywało ziemiaństwo. Leśnicy, tak jak ich pamiętam, być może coś się zmieniło, byli zawsze bardzo świadomi swojej szczególnej funkcji i wyczuleni na próby jej zdeprecjonowania. Te zaś podejmowano zawsze, szydzenie z leśników to ulubiony sport kretynów ufających w to, że meble biorą się z fabryki mebli, a papier z papierni w Konstancinie, gdzie przerabia się makulaturę. Przez ostatnie dwadzieścia pięć lat ludzie pracujący w zawodzie poddawani są procesowi nieustającego rozmiękczania, który prowadzi wprost do tego, by ich zdegradować, by zrobić z nich psiarczyków. Nie ukrywam, że wielu pracowników lasów czeka na tę zmianę funkcji z utęsknieniem, bo wydaje im się, że ich los będzie wtedy lepszy. Nie będzie. Będzie stokroć gorszy, a ich degradacja będzie jedną z najboleśniejszych i najbardziej przykrych degradacji jakie zna świat. Nikt bowiem nie będzie się litował nad oszukanymi leśnikami, ponieważ nikt nie rozumie na czym polega ich misja. Smutne jest to, że wielu z nich także tego nie rozumie. Są nawet tacy, którzy uważają, że prywatyzacja lasów spowoduje, że oni także staną się ich właścicielami. To jest umysłowa aberracja. Żadna wielka własność, a lasy są wielką własnością, która ulega podziałowi i tak zwanej prywatyzacji nie utrzyma się w rękach pojedynczych ludzi. Lasy staną się w krótkim czasie własnością banków, podejrzanych organizacji ekologicznych i wielkich koncernów. Lasy te zostaną następnie wyrąbane i sprzedane, a ewentualne próby ich odnowienia zakończą się klęską bo nie będzie nikogo, kto wiedziałby jak się tym zająć. Nie będzie też zainteresowania ze strony nowych właścicieli, którzy zajmą się w tym czasie prywatyzowaniem lasów na Ukrainie. Ziemia po lasach zostanie sprzedana developerom albo koncernom górniczym jeśli okaże się, że coś pod nią leży. Media mogą ten rabunek przedstawić jako gospodarczy sukces Polski i pokazać ile to ludzi znalazło pracę dzięki prywatyzacji lasów, ale to będzie jedno z wielu kłamstw sączonych nam do głów i nic więcej.
Prywatyzacja lasów to ostateczne zerwanie z przeszłością Polaków, przeszłością rozumnego użytkowania własności. Lasy są bowiem ostatnim elementem dawnej, polskiej tradycji, której centralnym punktem była wielka własność. Lasy jako organizacja należą do państwa czyli do nas wszystkich, należy do nas także grunt i dobro, które użytkują. Nie jest to bynajmniej fikcja, ale o tym przekonamy się dopiero wtedy kiedy całe wyprodukowane w polskich lasach drewno zostanie wywiezione do Niemiec, a cena papieru skoczy tak, że nie będzie się już opłacało wydawanie „naszych”, opiniotwórczych tygodników. Nie wcześniej.
Ludzie podejmujący w publicznym dyskursie kwestię obrony lasów przed prywatyzacją są zwykle w mediach przedstawiani jako nieszkodliwi wariaci, a dzieje się tak dlatego, że las postrzegany jest zwykle w sensach rekreacyjnych i zoologicznych. Nie zaś jako ostatnia wielka własność, która nam pozostała. Zmienić ten sposób narracji będzie bardzo trudno, a to ze względu na przyrodzone ograniczenia dziennikarzy i ich ujawniający się coraz bardziej agresywnie kretynizm. Zwykle w czasie takich medialnych ustawek okazuje się, że wszystko jest ważniejsze, niż utrzymanie państwowej własności w lasach. Bo niby cóż by się miało stać w razie tej prywatyzacji? Otóż zmiana będzie zasadnicza i istotna. Polacy zamienią się po takim zabiegu w ludzi bez ziemi. W ludzi, którzy będą jak masy ogłupiałych Irlandczyków przepychani z jednego miejsca w drugie celem podniesienia wydajności w takim czy innym sektorze obcej gospodarki. Bo jasne jest, że nikt nie stworzy dla nikogo miejsc pracy w kraju. Prywatyzacja lasów to po prostu początek wynaradawiania. Jeśli nie ma wielkiej własności o charakterze narodowym nie może być również małej własności o takim charakterze. To jest oczywiste, ale jedynie dla niewielu ludzi. Większość uważa bowiem, że mieszkanie na kredyt to ich własność, że działka rekreacyjna, na której nic nie można postawić to także ich własność. To nieprawda.
Już kiedyś tłumaczyłem tutaj mechanizm rewolucji i mechanizm ograbiania ludzi z własności, ale nie zaszkodzi powtórzyć. Jak wiemy w czasach dawnych, w czasach dziedziców, dzierżawców i dworów, nie było czegoś takiego jak oficjalista czy fornal zadłużony w banku. Nie istniały mikrokredyty, przedstawiane nam jako skończone dobrodziejstwo. Kredyt w banku miał pan dziedzic i to on właśnie był tarczą, która osłaniała biedaków przed agresją banków. I dlatego właśnie pan dziedzic był nielubiany i zwalczany, bo blokował klasie pracującej dostęp do kredytu. Taki jest istotny sens rewolucji, choć propaganda rewolucyjna mówi co innego. Karmi ludzi kłamstwem polegającym na tym, że obiecuje się – po zlikwidowaniu dziedzica – podział jego majątku między biedaków. To jest kolejna aberracja. Powtórzmy: nie istnieje mała własność narodowa, prywatna, bez wielkiej własności narodowej i prywatnej. Podział tej ostatniej powoduje, że cała własność przechodzi w ręce gangów lub w ręce banków. A często jest tak, że byty te są tożsame. Polska była przez stulecia rajem dla prawdziwych właścicieli, a to przez fakt, że działało to stare dobre prawo, tyle razy wykpiwane i oczerniane. Wróćmy jednak do likwidacji własności. Ona się odbywa przy ujadaniu propagandystów rewolucyjnych oraz czasem narodowych, tak jak to miało miejsce na kresach, gdzie dążenie do podziału własności dworskiej połączone było z nacjonalizmem ukraińskim. Naród ukraiński wystawiał sobie i nadal wystawia jak najgorsze świadectwo jeśli chodzi o rozumienie tych kwestii, bo za każdym razem kiedy go okradają wierzy, że teraz to już naprawdę, teraz już na pewno ziemia będzie należeć do nich. W Polsce chłop był jeszcze na tyle przytomny, żeby nie zrobić tego ostatniego kroku, żeby nie uwierzyć w tę rzekomą sprawiedliwość społeczną. Dworska ziemia została podzielona, ale chłopska została. Nie sposób jej uprawiać bez dopłat i kredytu, to jasne, ale ziemia ta nadal jest w rękach prywatnych. Ile czasu to jeszcze potrwa nie wiem, bo dopłaty degenerują rolników w sposób nieodwracalny, a polityka Unii jest całkowicie przeciwko własności prywatnej.
Wróćmy do lasów. Kiedy zostaną sprywatyzowane każdy właściciel jakiejkolwiek nieruchomości zostanie sam na sam z agresją banków. Nie utrzyma się nikt, mowy nie ma, a jeśli będzie próbował wprowadzi się takie regulacje prawne, żeby raz na zawsze realną własność zlikwidować, żeby przypieczętować sojusz wynarodowionego urzędnika z bankierem. Reszta zaś zostanie zapędzona do roboty, prostej, źle opłacanej i nie gwarantującej żadnego bezpieczeństwa.
Nie wiem ilu leśników to rozumie, mam nadzieję, że wielu. Nie wiem jak tam sytuacja wygląda wśród dyrektorów generalnych, ale są to dziś ludzie, którzy kończyli technika leśne w tym samym czasie co ja. Mamy więc trochę ze sobą wspólnego. Mili panowie, jeśli mogę się do Was zwrócić w ten sposób, chcę tu oznajmić, że wszystko co Wam obiecują to kłamstwo. Kłamstwo systemowe, a Wy nie kto inny, macie być ofiarami w tym przewale. Dlatego właśnie wiele się Wam obiecuje, by niczego nie dotrzymać. Leśnicy zostaną potraktowani tak, jak ukraińskiego chłopa potraktowała rewolucja bolszewicka, zostaną potraktowani jako najgorsi wrogowie nowego porządku, a jeśli dali się oszukać i współpracowali przy tworzeniu tego nowego porządku, będą potraktowani ze szczególnym okrucieństwem. Nie łudźcie się. Własność bowiem znajduje się pod szczególnie uważną obserwacją i ona stanowi centrum wszystkich istotnych posunięć gospodarczych i politycznych. Własność, a nie rakiety Iskander czy demokratyzacja życia w Chinach. Dobrze jest mieć tego świadomość.

Zapraszam na stronę http://www.coryllus.pl oraz do sklepu FOTO MAG przy stacji metra Stokłosy gdzie można kupić nasze książki i komiksy.

Tomek rozpoczął pracę nad ilustracjami do nowej edycji I tomu Baśni jak niedźwiedź, która ukaże się wiosną. Narysował już pierwszą planszę, którą można obejrzeć w jednej z krakowskich galerii oraz pod tym linkiem . Zapraszam. Zaplanowałem, że takich ilustracji będzie dziesięć. Ciekawe czy się to Wam spodoba. http://www.artpower.pl/tomasz-bereznicki/galeria/143/8/

Niemiecki kolonializm

Poniżej przedruk artykułu o ekonomicznym kolonializmie dokonanym podczas II wojny światowej przez Niemcy.
Po „pewnej” porażce w II wojnie światowej Niemcy zmienili strategię podboju z militarno-ekonomicznej na ekonomiczną (piszę o „pewnej” porażce, gdyż Niemcy którzy kręcili całym przedsięwzięciem II wojny światowej z pewnością wyszli na plus). Zmiana strategi okazała się ogromnym sukcesem. Aktywa i rynki jakie Niemcy przejęli w europie wschodniej są ogromne. Oczywiście taka ekspansja może odbywać się tylko przy współpracy władz lokalnych. W związku z tym, że lokalni władcy chętnie współpracują ekspansja trwa.

W najbliższym czasie postaram się napisać co łączy Joachima von Ribbentrop z ginem Lubuski (jeśli wiesz napisz w komentarzach).

Polecam blog autora poniższego artykułu Pana Rafała Bauera

– – – – – – – –

Źródło: Lebensraum (http://rafalbauer.pl/)
10 Listopad 2014

Czyli o tym jak blisko jest EURO do marki młynarki

Choć polska historiografia dotycząca aspektów ekonomicznych WW2 jest w powijakach, każda praca która pojawia się w tej materii już na samym początku stwierdza, iż Niemcy do prowadzenia wojny ekonomicznej… nie byli przygotowani. Zgodnie z obowiązującym od lat założeniem politykę niemiecką w Polsce dyktowała wyłącznie nazistowska polityka. Rzeczywistość która wyziera z dokumentów jest nieco bardziej skomplikowana. Ujawnia poważny konflikt, który już od czasów przygotowań wojennych skonfrontował dwie siły, które zapewniły Hitlerowi dojście do władzy: wielki biznes i nazistowski aparat polityczny.

Choć powyższe nie jest rzecz jasna żadnym odkryciem rzadko kiedy poddawane jest głębszej analizie. Tymczasem choć pośród przemysłowców nie zabrakło gorliwych nazistów tym co faktycznie uwiodło ich w planach Hitlera była chęć budowy „niemieckiego porządku europejskiego” sprowadzającego się de facto do niemieckiej dominacji gospodarczej na rozległych obszarach kontynentu. Podbój jaki marzył się przemysłowcom nie musiał być realizowany za pomocą operacji wojskowych. Doświadczenia I wojny zostały w tych kręgach dobrze przeanalizowane. Zbrojenia miały swoje walory ale jeszcze większe miała wspierana militarnym zagrożeniem ekspansja gospodarcza.

Zagorzałym wyznawcą takiego podejścia był Hjalmar Schacht, akuszer porozumienia Hitlera z niemieckim przemysłem. Przyszły prezes Reichsbanku I wojnę spędził jako nadzorca ekonomiczny okupowanej Belgii i tam właśnie doskonale zrozumiał jak wielkie efekty może dać sterowana integracja przemysłu europejskiego. Schacht, wielki wyznawca idei kanclerza Betham Hollwega zdał sobie sprawę iż jedynie ekonomiczna supremacja pozwoli faktycznie zrealizować cele niemczyzny. Przegrana na zachodzie wojna skutecznie utrudniła realizację tych planów, a geniusz Schachta ujawnił się w obszarze torpedowania i dekonstrukcji nałożonych w Wersalu na Niemcy reparacji wojennych. Miarą błyskotliwego umysłu tego człowieka było utworzenie banku BIS (Bank of International Settlements) pozornie stworzonego dla obsługi niemieckich reparacji w praktyce łączącego na szwajcarskim gruncie interesy finansowe wrogich sobie państw. To właśnie BIS miał stać się jednym z najważniejszych narzędzi w planowanej przez koła ekonomiczne kolejnej wojnie. Miał zapewnić bezpieczne rozliczenia obszarów Europy kontrolowanych militarnie.

BIS wyśmienicie się sprawdził przy anschlussie Austrii umożliwiając dokładne rozliczenie światowych interesów finansowych. O jego przydatności świadczy wydarzenie bez precedensu: zwrot zdeponowanych w Bank of England czechosłowackich rezerw złota. Jak do tego doszło? Otóż podbój czechosłowacki został bardzo dobrze przygotowany od strony prawnej. Zamiast dualnego państwa powstała niepodległa Słowacja i poddany kontroli Niemców Protektorat Czech i Moraw. Bank centralny protektoratu podobnie jak jego Słowacki odpowiednik zażądały zwrotu przeniesionych do Bank of England rezerw. Te które znajdowały się tam powierniczo jako zapisy na czechosłowackich kontach BIS natychmiast zmieniły właściciela. Transfer depozytów złożonych w Bank of England bezpośrednio przez czechosłowackich bankowców został zablokowany przez rząd brytyjski. W efekcie choć 23 tony złota zasiliły niemiecki wysiłek zbrojny drugie tyle władze brytyjskie „zamroziły” u siebie. Rzecz działa się między marcem a czerwcem 1939 r., a na obczyźnie nie działały jeszcze żadne władze czechosłowackie bądź czeskie. Edwar Benes dzięki pomocy NKWD znalazł się w Anglii dopiero rok później.

BIS umożliwił jednak znacznie więcej. Za jego pośrednictwem dokonano rzeczy unikalnej: podobnie jak w przypadku Austrii, aktywa inwestorów finansowych nie doznały najmniejszego uszczerbku! Wojna wkroczyła na zupełnie inny poziom.

Lansowana przez środowiska związane z Schachtem technika podboju w politycznym zapleczu Hitlera bynajmniej się nie podobała. Poważne kontrowersje ujawniły się już przed wybuchem wojny. Zaplecze polityczne Hitlera nie chciało chodzić na pasku bogaczy. Liderom reżimu marzyła się własna ekonomiczna potęga. W tym celu, jeszcze w 1937 roku powołano do życia Reichswerke Hermann Goring, przedsięwzięcie które na pierwszym etapie miało pojawiać się tam gdzie nie zamierzali inwestować kapitaliści. Nowe możliwości rozwojowe pojawiły się wraz z anschlussem Austrii. Za pomocą RHG „znacjonalizowano” praktycznie cały austriacki przemysł ciężki z naruszeniem interesów nie tylko lokalnych czy międzynarodowych, ale również niemieckich inwestorów prywatnych. Na tym tle doszło do poważnego konfliktu pomiędzy Schachtem i Hitlerem. Ale było to zaledwie preludium. Areną poważnego konfliktu stała się Czechosłowacja. To tutaj narodziła się potęga RHG które w swoim szczytowym momencie ekspansji posiadało aktywa od Lille we Francji aż do ukraińskiego Doniecka. W wyniku doświadczeń czechosłowackich doszło jak się wydaje do ustalenia swoistego status quo: władze polityczne postawiły sobie za cel budowę państwowej własności drogą grabieży na terytoriach okupowanych a przemysłowym gigantom pozostał świat międzynarodowych finansów w którym parteigenosse sobie całkowicie nie radzili.

Poligonem doświadczalnym dla emancypujących się władz Rzeszy miała się stać agresja na Polskę. Zgodnie z wydanymi rozkazami już od pierwszego dnia wojny, wyspecjalizowane agendy policyjne prowadziły ewidencję wszelkiego majątku na zajmowanych terytoriach. Tuż za nimi podążały władze partyjne organizując dzień codzienny na okupowanych terytoriach. Warto zauważyć, iż państwo polskie mocno w tej działalności pomogło polecając swoim strukturom bezładną ucieczkę na wschód. Niemcy najczęściej zajmowali terytoria pozbawione nie tylko lokalnych władz terytorialnych i służb porządkowych ale również wyprane z głównego spoiwa każdego rynku jakim są pieniądze. W pierwszych tygodniach okupacji armia niemiecka posługiwała się obowiązującą w Rzeszy marką i to na tym tle doszło do pierwszego ważnego konfliktu pomiędzy aparatem partyjnym i przemysłowo bankowym. Reichsbank był zdecydowanie przeciwny powiększaniu bazy monetarnej dlatego też ciężar finansowania okupacji przejęły utworzone pod koniec września Reichskreditkassen emitujące asygnaty denominowane wedle kursu 1RM = 2 złote. Choć ów ekwiwalent pieniądza cieszył się sporą popularnością ujawnił na zapleczu ekonomicznym III Rzeszy dość poważne kontrowersje. O ile zgadzano się co do tego, iż na tereny wchodzące przed 1918 rokiem w skład państwa niemieckiego powinna powrócić marka, rodzaj pieniądza funkcjonującego na terytoriach okupowanych wywoływał poważne, podlane politycznym sosem spory. Choć na pierwszym etapie wojny dalszy los państwa polskiego nie został jeszcze przez Niemców przesądzony, aparat polityczny na wszelkie działania, które można było określić jako „państwowo twórcze” reagował niezwykle alergicznie. Interesującym przykładem jest tu batalia o sektor bankowy. O ile aktywa banków na terytoriach wcielonych do Rzeszy zostały wprost inkorporowane przez banki niemieckie, to na obszarze utworzonej ukazem Adolfa Hitlera generalnej guberni sprawa nie była już taka prosta. Przyczyna kolejnego konfliktu była dość prozaiczna. Elity finansowe III Rzeszy zdawały sobie sprawę iż dogodna eksploatacja terenu GG wymaga stabilizacji gospodarczo ekonomicznej podbitego terytorium realizowanej między innymi poprzez wykorzystywanie lokalnego pieniądza. W tej roli miał początkowo wystąpić złoty, niemniej sporna po dziś dzień decyzja zarządu Banku Polskiego (wywiezienie matryc drukarskich i zabezpieczeń) wywołała pilną potrzebę stworzenia całkowicie nowego pieniądza. Tymczasem władze polityczne miały w tej materii swoje własne zdanie a obszarem gorącego konfliktu stało się dalsze istnienie polskich instytucji bankowych. Choć wprowadzono pewne rozróżnienie pomiędzy instytucjami prywatnymi i państwowymi zasadniczo wszystkim miała grozić anonsowana już w październiku likwidacja. Powyższe wobec masowego szturmu klientów na okienka banków mogło grozić znacznie większą katastrofą niż radosna grabież i niszczenie majątku polskiego w pierwszym okresie okupacji. Wspólne natarcie Reichsbanku i Ministerstwa Przemysłu przeniosło kompetencje dotyczące okupowanego sektora bankowego w wyłączny zakres banku centralnego Rzeszy.

Kolejnym ważnym posunięciem było utworzenie banku centralnego dla Generalnej Guberni w miejsce zdetronizowanego Banku Polskiego. Do realizacji powyższego zadania Reichsbank oddelegował Fritza Paerscha, który sprawdził się już wcześniej jako nadzorca Reichskreditkassen. Po wielu sporach uznano, iż zarówno nowa waluta jak i sam bank powinien być ze względów marketingowych jak najbardziej „polski”. Dlatego też do jego formowania zaproszono Feliksa Młynarskiego jednego z twórców Banku Polskiego oraz autorów reformy walutowej Grabskiego z 1924 roku. „Polskość” Banku Emisyjnego miała niezwykle znaczenie również z innych powodów. Choć władzom Banku Polskiego udało się ewakuować zasoby złota zgromadzone w Polsce, na rachunkach w międzynarodowych instytucjach finansowych pozostały nie małe środki finansowe. Niemieccy grenadierzy finansowi przystąpili do akcji techniką opracowaną już w Czechosłowacji czyniąc BIS reprezentantem banku centralnego GG na arenie międzynarodowej. Powyższe nie całkiem bez sukcesów. Choć Bank Polski skutecznie odbudowywał się we Francji to stanowisko systemów bankowych innych krajów było bardzo dalekie od wstrzemięźliwości. Jako, że sytuacja międzynarodowa od czerwca 1939 roku zmieniła się jednak dość zasadniczo, bankierskie szyki solidnie plątały szykujące się do starcia z Niemcami rządy przejmując polskie aktywa w bardzo szeroko rozumiane „powiernictwo”. Powyższe czyniono niezwykle skutecznie a niektóre „zabezpieczone” podówczas aktywa stanowią własność swoich „obrońców” również dzisiaj. Warto wspomnieć, iż niemieckie wysiłki o zwrot aktywów nie dotyczyły wyłącznie złota i dewiz. Urząd Nadzoru Bankowego utworzony w GG namiętnie domagał się również dokumentacji rozliczeniowej Banku Polskiego która pozwoliła by odtworzyć wzajemne pozycje instytucji bankowych w okupowanej Polsce.

Wysiłki niemieckich bankowców zwieńczył wymierny sukces. Bank Emisyjny skapitalizowany wyłącznie za pomocą bezwartościowych obligacji Reichsbanku stworzył nową rzeczywistość płatniczą w GG oraz umożliwił jej wprzęgnięcie w niemiecki wysiłek wojenny. Opracowana w GG „broń” w wersji bardziej zaawansowanej ujawniła się jako „karbowaniec” waluta utworzona przez Niemców celem finansowania komisariatu Rzeszy Ukraina. Oceniając powyższe warto pamiętać iż odtwarzanie struktur bankowych w Polsce popierały władze emigracyjne. Pod okupacją niemiecką musiało się przecież toczyć życie. Po dziś dzień w kręgach bankowych żarliwie dyskutuje się kwestię, czy pozostawienie kraju bez dokumentów rozliczeniowych i matryc drukarskich było posunięciem celowym ponieważ w pierwszej kolejności wystawiło na szwank społeczeństwo w okupowanym kraju.

Rozwojowi wojny ekonomicznej towarzyszyły nie słabnące spory i zmieniające się koalicje. Początkowy zagorzały przeciwnik wszystkiego co polskie, namiestnik Hitlera w GG Hans Frank szybko odkrył walory ręcznie sterowanej emisji pieniądza. Dla odmiany nominowany przez Hitlera partyjny nadzorca przemysłu i finansów Walther Funk nie ustawał w wysiłkach aby wszelkie decyzje finansowe podporządkować nazistowskiej myśli politycznej.

O tym, kto w swoich planach i strategii okazał się bardziej skuteczny dowiodła powojenna rzeczywistość. Choć nazizm w Niemczech odszedł wraz z Hitlerem, BIS nienaruszony w swym ponad narodowym statusie przetrwał wojnę i odegrał wielką rolę w powojennej odbudowie zarówno Europy jak i Niemiec. Mało kto wie również o tym iż „dziecko” Hjalmara Schachta odegrało fundamentalną rolę przy wprowadzeniu wspólnej waluty Euro a warto odnotować iż wieloletni dyrektor generalny BIS Aleksandre Lamfalussy był pierwszym prezydentem Europejskiego Instytutu Walutowego, organizacji która przekształciła się w Europejski Bank Centralny (EBC).

Owa niezwykle ważna instytucja, nadzorca narodowych banków państw tworzących UE, realny emitent pieniądza nie rezyduje co wydawało by się oczywiste w Brukseli. Nie ulokował się również w Londynie gdzie biło i bije nadal serce finansów europejskich. Siedziby EBC nie znajdziemy również w uroczo neutralnej Szwajcarii która od chwili utworzenia gości BIS. Europejski Bank Centralny, serce finansowego świata krajów unii ulokował się tam gdzie alianckie bomby zmiotły ponad 80% powierzchni zabudowy mieszkalnej, we Frankfurcie nad Menem. Być może to również przypadek ale to właśnie tam od 1147 roku odbywała się większość wyborów królów Rzeszy a od 1356 Złota Bulla Karola IV wskazywała to miasto jako godne wyboru i koronacji cesarzy niemieckich które miały tu miejsce aż do 1792 roku. Być może to wszystko przypadek ale jakże ujmujący w kategoriach symboli.